Πανικός και FOMO: Πώς να μην παρασυρθείς όταν πέφτει ή ανεβαίνει απότομα η αγορά

Γιατί πουλάμε από πανικό όταν πέφτει η αγορά και αγοράζουμε από FOMO όταν ανεβαίνει, και πώς φτιάχνεις ένα απλό σχέδιο για να μην παίρνεις επενδυτικές αποφάσεις από φόβο ή ενθουσιασμό.

Κοινοποίηση
Πανικός και FOMO: Πώς να μην παρασυρθείς όταν πέφτει ή ανεβαίνει απότομα η αγορά
Photo by Austin Distel / Unsplash

Ανοίγεις την εφαρμογή του broker και βλέπεις κόκκινο. Η επένδυση που είχε ανεβεί τους προηγούμενους μήνες έχει χάσει το 20%. Τα νέα μιλούν για «κρίση», και μέσα σου κάτι φωνάζει: «Πούλα τώρα, πριν χάσεις κι άλλα». Ή ίσως το αντίθετο: η αγορά ανεβαίνει, όλοι στο γραφείο μιλούν για κέρδη και εσύ σκέφτεσαι «πρέπει να μπω τώρα, αλλιώς θα χάσω την ευκαιρία».

Αυτά τα δύο συναισθήματα, ο πανικός και το FOMO (fear of missing out, ο φόβος μήπως χάσεις μια ευκαιρία), είναι από τους πιο συχνούς λόγους που οι επενδυτές κάνουν λάθη. Και τα δύο είναι ανθρώπινα. Τα καλά νέα είναι ότι μπορείς να τα προβλέψεις και να τα διαχειριστείς πριν σε πιάσουν.

Γιατί συμβαίνει

Το μυαλό μας δεν είναι φτιαγμένο για επενδύσεις. Μερικοί γνωστοί μηχανισμοί από τη συμπεριφορική οικονομική:

  • Αποστροφή στην απώλεια. Μια απώλεια μας πονά περισσότερο απ' όσο μας ευχαριστεί ένα ίσο κέρδος. Όταν η αξία πέφτει, η επιθυμία να «σταματήσει ο πόνος» είναι ισχυρή.
  • Μίμηση του πλήθους. Όταν όλοι πουλούν (ή όλοι αγοράζουν), νιώθουμε ότι κάτι ξέρουν που εμείς δεν ξέρουμε.
  • Επικράτηση του πρόσφατου. Μετά από μια πτώση, νομίζουμε ότι θα συνεχιστεί. Μετά από μια άνοδο, ότι θα συνεχιστεί κι αυτή.
  • Ροή ειδήσεων και social. Οι τίτλοι και τα posts ζουν από την ένταση. Ένα ήρεμο «η αγορά κινήθηκε κατά 2%» δεν γίνεται viral.

Το αποτέλεσμα είναι ένα γνωστό μοτίβο: πουλάμε μετά την πτώση και αγοράζουμε μετά την άνοδο, δηλαδή ακριβώς αντίθετα από ό,τι θα θέλαμε.

Τι κοστίζει ο πανικός

Ας δούμε ένα υποθετικό παράδειγμα με νούμερα. Επενδύεις 10.000€ και η αξία πέφτει 30%.

Αξία
Αρχική επένδυση10.000€
Μετά την πτώση 30%7.000€
Αν πουλήσεις τώραΚρατάς 7.000€, η απώλεια των 3.000€ γίνεται πραγματική
Για να γυρίσεις στα 10.000€ από τα 7.000€Χρειάζεται άνοδος +42,9%

Όσο δεν πουλάς, η απώλεια είναι «στο χαρτί». Αν πουλήσεις από φόβο, την κάνεις οριστική, και αν μετά η αγορά ανακάμψει, δεν συμμετέχεις σε αυτή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η αγορά θα ανακάμψει σίγουρα: οι επενδύσεις μπορούν να χάσουν αξία και να χρειαστούν πολύ καιρό. Το σημείο είναι ότι η απόφαση να πουλήσεις πρέπει να παίρνεται με σχέδιο και όχι από πανικό.

Τι κοστίζει το FOMO

Το FOMO δουλεύει με τον αντίθετο τρόπο. Βλέπεις μια επένδυση να έχει ανεβεί πολύ και αγοράζεις ακριβώς τότε, με ένα μεγάλο ποσό, επειδή «όλοι κερδίζουν». Αν στη συνέχεια η τιμή διορθώσει, ξεκινάς με άμεση απώλεια και, ειδικά αν μπήκες με χρήματα που σου χρειάζονται, με άγχος.

Ένας απλός τρόπος να το αντιμετωπίσεις είναι να μην προσπαθείς να βρεις το «σωστό σημείο». Επενδύεις το ίδιο ποσό σε τακτά διαστήματα. Δες την ιδέα στο Dollar-cost averaging.

Παράδειγμα: τι κάνουν οι μηνιαίες αγορές όταν πέφτει η τιμή

Ας πούμε ότι επενδύεις 100€ τον μήνα (με εισόδημα 1.200€) σε ένα ETF. Αν η τιμή ενός μεριδίου είναι 10€, αγοράζεις 10 μερίδια. Αν τον επόμενο μήνα πέσει στα 7€, με τα ίδια 100€ αγοράζεις περίπου 14,3 μερίδια. Όταν η τιμή πέφτει, ο ίδιος μηνιαίος κανόνας σου φέρνει περισσότερα μερίδια, χωρίς να χρειάζεται να «προβλέψεις» τίποτα. Αυτό δεν εγγυάται κέρδος και δεν προστατεύει από κάθε πτώση, αλλά αφαιρεί την ανάγκη να αποφασίζεις κάθε φορά.

Πώς προετοιμάζεσαι πριν έρθει η πτώση

Το κλειδί είναι να έχεις αποφασίσει πριν, όταν είσαι ήρεμος. Μερικά πρακτικά βήματα:

  1. Επένδυε μόνο χρήματα που δεν θα χρειαστείς σύντομα. Αν χρειάζεσαι τα χρήματα σε 1-2 χρόνια, η αγορά μπορεί να είναι χαμηλά ακριβώς τότε. Πρώτα φτιάξε ένα ταμείο έκτακτης ανάγκης, ώστε ένα απρόοπτο να μη σε αναγκάσει να πουλήσεις σε κακή στιγμή.
  2. Γράψε το σχέδιό σου. Δύο-τρεις γραμμές: γιατί επενδύεις, για πόσα χρόνια, πόσο ποσό τον μήνα, και τι θα κάνεις αν η αξία πέσει 20% ή 30%. Μπορεί να είναι «δεν κάνω τίποτα και συνεχίζω τις μηνιαίες αγορές».
  3. Διαφοροποίησε. Δεν ξέρεις ποια επένδυση θα πέσει. Δες το Διαφοροποίηση: γιατί δεν βάζεις όλα τα αυγά σε ένα καλάθι.
  4. Αυτοματοποίησε. Μια πάγια εντολή που αγοράζει κάθε μήνα δεν ρωτά πώς νιώθεις.
  5. Έλεγχε σπάνια. Όσο πιο συχνά κοιτάς την αξία, τόσο περισσότερες φορές θα δεις μια πτώση. Αρκεί ένας έλεγχος ανά τρίμηνο ή ανά εξάμηνο.
  6. Περιόρισε την «κατανάλωση ειδήσεων». Αν μια ειδοποίηση ή ένα νήμα στα social σε αγχώνει, μείωσέ τα.
  7. Πριν πατήσεις «πώληση» ή «αγορά» από συναίσθημα, περίμενε. Ο κανόνας των 24 ωρών ταιριάζει και στις επενδύσεις.

Και αν η αγορά πέσει, τι κάνω;

Ρώτησε τον εαυτό σου τέσσερα πράγματα πριν κάνεις οτιδήποτε:

  • Άλλαξε ο στόχος μου ή ο χρονικός μου ορίζοντας, ή άλλαξε μόνο η τιμή;
  • Χρειάζομαι αυτά τα χρήματα σύντομα;
  • Αυτό που σκέφτομαι το αποφάσισα πριν την πτώση, ή το νιώθω τώρα;
  • Θα έκανα το ίδιο αν η αξία ήταν ίδια αλλά δεν είχα δει ποτέ την πτώση;

Αν ο στόχος και ο ορίζοντας μένουν ίδιοι, συνήθως η πιο λογική κίνηση είναι να ακολουθήσεις το σχέδιό σου. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η πώληση είναι εύλογη, όπως όταν χρειάζεσαι τα χρήματα ή όταν διαπιστώνεις ότι η επένδυση δεν ταιριάζει στον κίνδυνο που αντέχεις. Η διαφορά είναι να την αποφασίζεις ήρεμα, όχι σε πανικό.

Για περισσότερα συνηθισμένα λάθη, δες το Τα πιο συχνά λάθη αρχάριων επενδυτών.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να φοβάμαι όταν πέφτει η αγορά; Ναι. Ο φόβος είναι ανθρώπινος, και δεν σημαίνει ότι κάνεις κάτι λάθος. Σημαντικό είναι να μην παίρνεις επενδυτικές αποφάσεις μέσα σε αυτό το συναίσθημα. Αν νιώθεις ότι το άγχος για τα χρήματα επηρεάζει τον ύπνο ή τη διάθεσή σου, μπορεί να σημαίνει ότι έχεις επενδύσει περισσότερο κίνδυνο απ' όσο αντέχεις, ή ότι αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό.

Να σταματήσω τις μηνιαίες αγορές όταν η αγορά πέφτει; Αν το σχέδιό σου προβλέπει τακτικές αγορές και δεν έχουν αλλάξει ο στόχος σου και τα έσοδά σου, συνήθως η συνέχισή τους είναι η πιο απλή λογική. Αν όμως δεν μπορείς πια να καλύψεις τα βασικά έξοδα, προτεραιότητα έχουν τα έξοδα και το ταμείο έκτακτης ανάγκης.

Πώς ξέρω ποιο κίνδυνο αντέχω; Δες πώς θα ένιωθες αν η επένδυσή σου έχανε προσωρινά το 30% της αξίας της. Αν η απάντηση είναι «θα πουλούσα αμέσως», ο κίνδυνος που έχεις είναι μάλλον υψηλότερος από τον κατάλληλο για σένα. Μπορείς να ξεκινήσεις με μικρότερα ποσά ή με πιο συντηρητική σύνθεση.


Αυτό το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις ενέχουν κίνδυνο και η αξία τους μπορεί να μειωθεί, χωρίς εγγύηση ανάκαμψης. Τα νούμερα των παραδειγμάτων είναι υποθετικά και δεν αποτελούν πρόβλεψη.

Διάβασε επίσης: Παγκόσμιο ETF ή S&P 500: τι ταιριάζει σε έναν αρχάριο επενδυτή. Δες και τα πρώτα βήματα ενός ελεύθερου επαγγελματία, από τα τιμολόγια μέχρι το myDATA.

Διάβασε περισσότερα