Αποπληρωμή χρεών: «χιονόμπαλα» ή «χιονοστιβάδα»;
Πώς ξεπληρώνεις περισσότερα από ένα χρέη με τη μέθοδο της χιονόμπαλας ή της χιονοστιβάδας, με πρακτικό παράδειγμα, σύγκριση και οδηγό για το πώς να διαλέξεις.
Μια κάρτα με υπόλοιπο, ένα καταναλωτικό δάνειο, ίσως και ένα δάνειο αυτοκινήτου. Κάθε μήνα βγαίνει μια δόση από εδώ, μια δόση από εκεί, και η αίσθηση είναι ότι τρέχεις χωρίς να πας κάπου. Όταν τα χρέη είναι περισσότερα από ένα, το ερώτημα δεν είναι μόνο «πώς θα πληρώσω», αλλά και «ποιο να αποπληρώσω πρώτο;».
Δύο μέθοδοι έχουν γίνει γνωστές για αυτό το ερώτημα: η χιονόμπαλα (snowball) και η χιονοστιβάδα (avalanche). Εξηγούμε πώς λειτουργεί η κάθε μία, με νούμερα, και πώς διαλέγεις.
Πρώτα: γράψε όλα τα χρέη σου
Πριν επιλέξεις μέθοδο, χρειάζεσαι μία λίστα με όλα όσα χρωστάς. Για κάθε χρέος σημείωσε τρία πράγματα:
| Χρέος | Υπόλοιπο | Επιτόκιο (ετήσιο) | Ελάχιστη δόση |
|---|---|---|---|
| Κάρτα Α | 600€ | 20% | 30€ |
| Δάνειο Β | 3.000€ | 9% | 100€ |
| Κάρτα Γ | 1.500€ | 24% | 50€ |
Τα νούμερα εδώ είναι υποθετικά, και θα τα χρησιμοποιήσουμε στο παράδειγμα παρακάτω. Το επιτόκιο και το υπόλοιπο τα βρίσκεις στην κίνηση της κάρτας ή του δανείου και στο e-banking. Αν δεν είσαι σίγουρος για το επιτόκιο, ρώτησε την τράπεζα ή δες το συμβόλαιο.
Η βασική αρχή και στις δύο μεθόδους
Και οι δύο μέθοδοι έχουν την ίδια λογική:
- Πληρώνεις τις ελάχιστες δόσεις σε όλα τα χρέη, ώστε να μην καθυστερεί κανένα.
- Όλα τα επιπλέον χρήματα που μπορείς να διαθέσεις πηγαίνουν σε ένα μόνο χρέος, τον «στόχο».
- Όταν αποπληρωθεί αυτό, η δόση του (ελάχιστη συν έξτρα) μεταφέρεται στον επόμενο στόχο. Έτσι το ποσό που πληρώνεις συνολικά κάθε μήνα μένει ίδιο, αλλά πηγαίνει όλο και πιο συγκεντρωμένα σε ένα χρέος.
Αυτό το «κυλάει και μεγαλώνει» είναι που δίνει το όνομα στις μεθόδους. Η διαφορά είναι μόνο στο ποιο χρέος διαλέγεις ως στόχο.
Μέθοδος 1: Χιονόμπαλα (πρώτα το μικρότερο υπόλοιπο)
Βάζεις το έξτρα ποσό στο χρέος με το μικρότερο υπόλοιπο, ανεξάρτητα από το επιτόκιο. Όταν το κλείσεις, πας στο επόμενο μικρότερο.
Τα καλά: κλείνεις γρήγορα το πρώτο χρέος. Αυτή η «νίκη» είναι κίνητρο, και μειώνει και τον αριθμό των δόσεων που πρέπει να παρακολουθείς.
Τα λιγότερο καλά: μπορεί να πληρώσεις περισσότερους τόκους συνολικά, αν το μικρό χρέος έχει χαμηλό επιτόκιο και κάποιο μεγάλο έχει πολύ υψηλό.
Μέθοδος 2: Χιονοστιβάδα (πρώτα το υψηλότερο επιτόκιο)
Βάζεις το έξτρα ποσό στο χρέος με το υψηλότερο επιτόκιο, ανεξάρτητα από το μέγεθός του.
Τα καλά: μαθηματικά, είναι η μέθοδος που συνήθως ελαχιστοποιεί τους τόκους, γιατί κλείνεις πρώτα το πιο «ακριβό» χρέος.
Τα λιγότερο καλά: η πρώτη νίκη μπορεί να αργήσει πολύ. Αν ο στόχος είναι μεγάλο υπόλοιπο, μπορεί να περάσουν μήνες χωρίς να δεις χρέος να κλείνει, και αυτό δυσκολεύει να συνεχίσεις.
Παράδειγμα με νούμερα
Ας πούμε ότι έχεις τα τρία χρέη του πίνακα. Οι ελάχιστες δόσεις είναι 180€ τον μήνα. Μπορείς να διαθέσεις 250€ τον μήνα συνολικά, δηλαδή 70€ έξτρα. Παρακάτω, μια απλοποιημένη προσομοίωση (τόκοι υπολογισμένοι μηνιαία, χωρίς νέες χρεώσεις):
| Σενάριο | Χρόνος μέχρι να μηδενιστούν όλα | Τόκοι συνολικά | Πρώτο χρέος που κλείνει |
|---|---|---|---|
| Μόνο ελάχιστες δόσεις (180€) | 36 μήνες | ~1.280€ | Μήνας 25 |
| Χιονόμπαλα (250€) | 24 μήνες | ~720€ | Μήνας 7 (Κάρτα Α) |
| Χιονοστιβάδα (250€) | 24 μήνες | ~700€ | Μήνας 15 (Κάρτα Γ) |
Τρία συμπεράσματα:
- Τα 70€ έξτρα κάνουν τη μεγάλη διαφορά. Σε σύγκριση με τις ελάχιστες δόσεις, γλιτώνεις περίπου 560€ σε τόκους και 12 μήνες.
- Οι δύο μέθοδοι διαφέρουν λίγο. Εδώ η χιονοστιβάδα κοστίζει περίπου 20€ λιγότερο. Η διαφορά θα ήταν μεγαλύτερη αν τα επιτόκια ήταν πολύ διαφορετικά ή τα υπόλοιπα πολύ μεγαλύτερα.
- Η χιονόμπαλα σου δίνει την πρώτη «νίκη» σχεδόν στο μισό χρόνο (μήνας 7 αντί για 15).
Αυτό είναι και το βασικό δίδαγμα: η μέθοδος που θα ακολουθήσεις μέχρι το τέλος είναι καλύτερη από τη «μαθηματικά τέλεια» που θα εγκαταλείψεις.
Πώς διαλέγεις
- Διάλεξε χιονοστιβάδα αν τα επιτόκια διαφέρουν πολύ (π.χ. κάρτα με πολύ υψηλό επιτόκιο δίπλα σε δάνειο με χαμηλό) και αν σε κινητοποιούν τα νούμερα.
- Διάλεξε χιονόμπαλα αν σε βοηθούν οι μικρές επιτυχίες και αν φοβάσαι ότι θα εγκαταλείψεις αν δεν δεις γρήγορα αποτέλεσμα.
- Αν δεν είσαι σίγουρος, κοίτα πρώτα τη διαφορά στους τόκους. Αν είναι μικρή, όπως στο παράδειγμα, διάλεξε τη μέθοδο που σου αρέσει περισσότερο.
Από πού βρίσκεις τα «έξτρα» χρήματα
Το έξτρα ποσό είναι αυτό που κινεί τη μέθοδο. Μερικές πηγές:
- Πάγιοι λογαριασμοί. Στο άρθρο Πώς μειώνεις τους πάγιους λογαριασμούς είδαμε ένα παράδειγμα εξοικονόμησης 48€ τον μήνα. Αν πάνε σε χρέη, είναι σχεδόν τα 70€ του παραδείγματος.
- Η κατηγορία «επιθυμίες» του προϋπολογισμού. Δες τον Υπολογιστή Προϋπολογισμού και τη Μέθοδο φακέλων.
- Αυτόματη πάγια εντολή την ημέρα του μισθού, ώστε το έξτρα να φεύγει πρώτο. Δες το Αυτόματη αποταμίευση: η ίδια τεχνική δουλεύει και για χρέη.
- Έκτακτα έσοδα, όπως επιστροφές ή μπόνους, αν θέλεις να επιταχύνεις.
Αποταμίευση ή χρέη πρώτα;
Μια πρακτική σειρά που προτείνουν συχνά οι οδηγοί:
- Ένα μικρό αρχικό μαξιλάρι για απρόοπτα, ώστε να μη χρειαστεί να βγάλεις νέα κάρτα σε κάθε έκτακτο έξοδο. Δες το Πόσα χρήματα πρέπει να έχεις σε ταμείο έκτακτης ανάγκης.
- Αποπληρωμή των χρεών με υψηλό επιτόκιο, όπως οι κάρτες.
- Μεγαλύτερο ταμείο έκτακτης ανάγκης και επενδύσεις, όταν τα ακριβά χρέη κλείσουν.
Αυτό είναι γενική κατεύθυνση και δεν ταιριάζει σε όλους. Ένα δάνειο με χαμηλό επιτόκιο, όπως συχνά το στεγαστικό, δεν χρειάζεται να είναι προτεραιότητα έναντι μιας κάρτας με πολύ υψηλότερο κόστος.
Τι να προσέξεις
- Μην προσθέτεις νέο χρέος. Αν συνεχίζεις να χρησιμοποιείς την κάρτα που προσπαθείς να αποπληρώσεις, η προσπάθεια ακυρώνεται. Ο κανόνας των 24 ωρών βοηθά να μην αγοράζεις παρορμητικά.
- Πρόσεξε την ενοποίηση δανείων ή τη μεταφορά υπολοίπου. Μπορεί να μειώσει τη δόση, αλλά να αυξήσει το συνολικό κόστος αν μεγαλώσει η διάρκεια. Σύγκρινε το συνολικό ετήσιο κόστος (APR) πριν και μετά, και διάβασε τους όρους.
- Μην καθυστερείς δόσεις. Οι καθυστερήσεις επιβαρύνουν το πιστωτικό σου ιστορικό και μετράνε αργότερα, για παράδειγμα σε αίτηση στεγαστικού. Δες το Πώς αυξάνεις τις πιθανότητες έγκρισης ενός στεγαστικού δανείου.
- Μην αποπληρώνεις μία κάρτα με άλλη. Αν έχεις κάρτα που δεν χρησιμοποιείς, μην την ανοίγεις ξανά για να αποπληρώσεις άλλη. Δες Πιστωτική vs χρεωστική κάρτα: πώς να τις χρησιμοποιείς σωστά.
- Αν δεν μπορείς να καλύψεις ούτε τις ελάχιστες δόσεις, επικοινώνησε με τον δανειστή πριν καθυστερήσεις. Συχνά υπάρχουν ρυθμίσεις. Αν η κατάσταση σε πιέζει, δεν χρειάζεται να τη διαχειριστείς μόνος σου. Ένας ειδικός ή ένας φορέας προστασίας καταναλωτών μπορεί να βοηθήσει.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια μέθοδος είναι η καλύτερη; Η χιονοστιβάδα συνήθως κοστίζει λιγότερους τόκους, η χιονόμπαλα δίνει γρηγορότερα κίνητρα. Αν η διαφορά στους τόκους είναι μικρή, κάνε αυτή που θα ακολουθήσεις μέχρι το τέλος.
Να αποπληρώσω χρέη ή να επενδύσω; Αν ένα χρέος έχει υψηλό επιτόκιο, η αποπληρωμή του είναι σαν να κερδίζεις αυτό το επιτόκιο με βεβαιότητα, κάτι που οι επενδύσεις δεν εγγυώνται. Για χρέη με χαμηλό επιτόκιο, η απάντηση εξαρτάται από τον στόχο και την ανοχή σου στον κίνδυνο.
Τι κάνω αν έχω μόνο ένα χρέος; Τότε δεν χρειάζεται μέθοδος. Πληρώνεις την ελάχιστη δόση και βάζεις το έξτρα ποσό στο ίδιο χρέος, μέχρι να κλείσει.
Αυτό το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί οικονομική ή νομική συμβουλή. Τα νούμερα του παραδείγματος είναι υποθετικά και απλοποιημένα. Οι όροι των χρεών σου εξαρτώνται από τα συμβόλαιά σου. Αν αντιμετωπίζεις δυσκολία στην αποπληρωμή, ζήτησε βοήθεια από ειδικό.
Διάβασε επίσης: Αυτόματη αποταμίευση, για να στέλνεις το έξτρα ποσό αυτόματα. Δες και πώς να διαχειρίζεσαι τον πανικό και το FOMO όταν πέφτει ή εκτοξεύεται η αγορά.